چگونه کودکان را به مطالعه علاقهمند کنیم؟
چگونه کودکان را به مطالعه علاقهمند کنیم؟ علاقهمند کردن کودکان به مطالعه نیازمند روشهای خلاقانه و جذاب است. والدین میتوانند با انتخاب کتابهای مناسب سن کودک، ایجاد فضایی دلنشین برای مطالعه، و تبدیل خواندن به یک فعالیت سرگرم کننده، انگیزه آنها را برای کتابخوانی افزایش دهند. همچنین، خواندن داستانهای جذاب همراه با بیان احساسی، الگوی خواندن بودن برای کودک، و پیوند دادن مطالعه با تجربیات روزمره از دیگر راهکارهای مؤثر هستند.
انتخاب کتابهای مناسب سن و علاقه کودک
انتخاب کتاب مناسب برای کودکان یکی از مهمترین عواملی است که میتواند آنها را به مطالعه علاقهمند کند. هر گروه سنی نیاز به کتابهایی دارد که با سطح درک، تخیل، و علاقهمندیهایشان هماهنگ باشد. اگر کتابی فراتر از توانایی فهم کودک باشد، او دچار خستگی و بیانگیزگی خواهد شد و اگر کتاب بیش از حد ساده باشد، جذابیت کافی نخواهد داشت.
- ۰ تا ۲ سال: در این سن، کودکان بیشتر به کتابهای پارچهای، لمسی و کتابهای دارای تصاویر رنگارنگ و ساده علاقه دارند. کتابهایی که دارای صداهای مختلف یا بخشهای تعاملی هستند نیز میتوانند برای این گروه سنی جذاب باشند.
- ۲ تا ۵ سال: کودکان خردسال از داستانهای کوتاه با تصاویر بزرگ و رنگی لذت میبرند. کتابهای شعر کودکانه، داستانهای تخیلی و کتابهای تعاملی که از کودک میخواهند کاری انجام دهد، مناسب این سن هستند.
- ۵ تا ۷ سال: در این مرحله، کودکان آماده یادگیری خواندن هستند. کتابهای دارای جملات ساده و داستانهای جذاب با پیامهای آموزشی میتوانند آنها را به خواندن تشویق کنند.
- ۷ تا ۹ سال: کودکان در این سن به کتابهایی با داستانهای طولانیتر و محتوای ماجراجویانه علاقه نشان میدهند. کمیکها، داستانهای فانتزی و کتابهای علمی-تخیلی سبک برای این گروه سنی مناسباند.
- ۹ تا ۱۲ سال: در این دوره، کودک میتواند کتابهای داستانی طولانیتری را بخواند. رمانهای کودکانه، داستانهای رازآلود، علمیتخیلی و کتابهای آموزشی که علایق خاص کودک را پوشش میدهند، گزینههای مناسبی هستند.
علاوه بر سن، علاقه کودک نیز عامل مهمی در انتخاب کتاب است. برخی کودکان به داستانهای تخیلی و افسانهای علاقه دارند، در حالی که برخی دیگر به کتابهای علمی، ماجراجویی یا کمیکها گرایش دارند. والدین میتوانند با مشاهده رفتار کودک و پرسیدن نظرات او، علایقش را کشف کرده و کتابهایی متناسب با سلیقه او انتخاب کنند.
خواندن کتاب به صورت مشارکتی و نمایشی
یکی از روشهای جذاب برای تشویق کودکان به مطالعه، خواندن کتاب به صورت مشارکتی و نمایشی است. این روش نه تنها مطالعه را به یک فعالیت سرگرمکننده تبدیل میکند، بلکه باعث درک بهتر داستان و افزایش دامنه واژگان کودک نیز میشود.
خواندن مشارکتی
در روش خواندن مشارکتی، والدین و کودک با هم کتاب میخوانند و کودک در بخشهایی از داستان مشارکت میکند. برخی روشهای موثر عبارتاند از:
- نوبتی خواندن: والدین و کودک به صورت نوبتی جملات یا پاراگرافهای کتاب را میخوانند.
- پرسیدن سوال: پس از خواندن هر بخش، والدین از کودک سوالاتی درباره داستان میپرسند تا میزان درک او را ارزیابی کنند.
- تشویق به حدس زدن ادامه داستان: در بخشهای مختلف کتاب، از کودک بخواهید حدس بزند که در ادامه چه اتفاقی خواهد افتاد.
خواندن نمایشی
خواندن نمایشی به این معنی است که داستان را با لحنها و صداهای مختلف اجرا کنید تا جذابیت بیشتری داشته باشد. برخی تکنیکهای این روش شامل موارد زیر است:
- تغییر صدا: برای شخصیتهای مختلف داستان از صداهای متفاوت استفاده کنید تا هیجان بیشتری به داستان بدهید.
- استفاده از حرکات دست و بدن: حرکات بدنی و حالات چهره میتوانند به کودک کمک کنند تا داستان را بهتر درک کند.
- نمایش داستان: میتوانید داستان را مانند یک نمایش اجرا کنید و کودک را تشویق کنید که در نقش شخصیتهای داستان بازی کند.
با ترکیب این روشها، کودک نهتنها به مطالعه علاقهمند میشود، بلکه تخیل و مهارتهای ارتباطی او نیز تقویت میگردد.
ترکیب مطالعه با بازیهای آموزشی و خلاقانه
یکی از راههای مؤثر برای علاقهمند کردن کودکان به مطالعه، ترکیب آن با بازیهای آموزشی و خلاقانه است. کودکان ذاتاً به بازی علاقه دارند، بنابراین اگر مطالعه به یک فعالیت سرگرمکننده و تعاملی تبدیل شود، جذابیت آن افزایش مییابد. در ادامه چند روش برای ترکیب مطالعه با بازیهای خلاقانه آورده شده است:
۱. بازی نقشآفرینی شخصیتهای داستان
کودک را تشویق کنید که نقش شخصیتهای داستان را بازی کند. این روش به او کمک میکند تا داستان را بهتر درک کند و احساس نزدیکی بیشتری با آن داشته باشد. والدین یا خواهر و برادرها نیز میتوانند در این بازی شرکت کنند.
۲. طراحی و نقاشی صحنههای داستان
از کودک بخواهید صحنههای جذاب داستان را نقاشی کند. این کار باعث افزایش تمرکز کودک روی جزئیات داستان شده و قوه تخیل او را تقویت میکند. میتوان این نقاشیها را به عنوان یک دفتر خاطرات مطالعه نگه داشت.
۳. ساخت کاردستی مرتبط با کتاب
اگر داستانی درباره حیوانات، قلعهها، فضاپیماها یا شخصیتهای افسانهای خواندهاید، میتوانید از کودک بخواهید با استفاده از مقوا، چوب یا وسایل دیگر، شخصیتها و اجزای داستان را بسازد. این روش مطالعه را با فعالیت عملی ترکیب کرده و یادگیری را عمیقتر میکند.
۴. استفاده از فلشکارتها و بازیهای کلمات
میتوان از فلشکارتهایی که شامل کلمات مهم داستان هستند، استفاده کرد و از کودک خواست معنی آنها را توضیح دهد یا جملاتی با آنها بسازد. بازیهایی مانند “پیدا کردن کلمات در متن” یا “کامل کردن جملات کتاب” نیز میتوانند مهارتهای خواندن کودک را تقویت کنند.
۵. ترکیب داستانگویی با حرکت و موسیقی
برای کودکانی که به فعالیتهای فیزیکی علاقه دارند، میتوان مطالعه را با حرکات ورزشی و موسیقی ترکیب کرد. به عنوان مثال، هنگام خواندن یک داستان ماجراجویی، میتوان از کودک خواست حرکات شخصیتها (مانند دویدن، پریدن یا مخفی شدن) را اجرا کند.
برگزاری مسابقات یا چالشهای مطالعه در خانه
رقابت و چالش میتوانند انگیزهای قوی برای تشویق کودکان به مطالعه باشند. برگزاری مسابقات مطالعه در خانه باعث میشود که کودکان با هیجان بیشتری به سراغ کتابها بروند و احساس موفقیت کنند. برخی روشهای اجرای این مسابقات عبارتاند از:
۱. چالش تعداد کتابهای خواندهشده
میتوان مسابقهای برگزار کرد که در آن هر کودک تلاش کند در یک بازه زمانی مشخص (مثلاً یک ماه) بیشترین تعداد کتاب را بخواند. برای افزایش جذابیت، میتوان برای هر کتاب خواندهشده ستاره یا نشان خاصی در نظر گرفت و در پایان به برنده جایزه داد.
۲. بازی پیدا کن و بخوان
چندین کتاب مختلف در خانه پنهان کنید و از کودک بخواهید آنها را پیدا کرده و هر کتاب را تا حدی که میتواند بخواند. این روش علاوه بر تشویق به مطالعه، حس کنجکاوی و هیجان را نیز در کودک تقویت میکند.
۳. چالش خلاصه نویسی یا داستان گویی
از کودکان بخواهید بعد از خواندن هر کتاب، آن را در قالب یک داستان کوتاه بازگو کنند یا خلاصهای از آن را بنویسند. سپس میتوان یک جلسه داستانخوانی خانوادگی ترتیب داد که هر کودک داستان خود را برای بقیه تعریف کند.
۴. رقابت کتابخوانی گروهی
اگر چند کودک در خانواده یا در بین دوستان حضور دارند، میتوان رقابت گروهی ایجاد کرد که هر گروه باید یک کتاب مشخص را بخواند و سپس درباره آن بحث کنند. گروهی که بتواند بهتر داستان را توضیح دهد، امتیاز بیشتری میگیرد.
۵. جوایز برای مطالعه مستمر
برای افزایش انگیزه، میتوان برای مطالعه مستمر جایزه تعیین کرد. مثلاً اگر کودکی هر روز ۱۵ دقیقه مطالعه کند، در پایان هفته یک هدیه کوچک دریافت کند.
استفاده از کتابهای صوتی و دیجیتال برای جذابتر شدن مطالعه
در دنیای امروز، استفاده از فناوریهای دیجیتال میتواند مطالعه را برای کودکان جذابتر کند. کتابهای صوتی و دیجیتال گزینههای خوبی برای کودکانی هستند که به کتابهای سنتی علاقه ندارند یا هنگام مطالعه زود خسته میشوند.
۱. کتابهای صوتی: مطالعهای لذتبخش و همراه با داستانسرایی
کتابهای صوتی برای کودکانی که هنوز توانایی خواندن ندارند یا درک شنیداری بالایی دارند، انتخابی عالی است. برخی از مزایای آن عبارتاند از:
- کمک به توسعه مهارتهای شنیداری و درک مطلب
- افزایش دایره واژگان و تقویت مهارتهای زبانی
- امکان گوش دادن به کتاب در هر مکان، مانند زمان سفر یا قبل از خواب
- ایجاد علاقه به داستانگویی و یادگیری کلمات جدید
۲. کتابهای دیجیتال: تعامل بیشتر با محتوا
کتابهای دیجیتال دارای امکانات تعاملی مانند تصاویر متحرک، صداهای پسزمینه و بازیهای مرتبط هستند که مطالعه را برای کودکان جذابتر میکنند. برخی ویژگیهای مثبت این نوع کتابها عبارتاند از:
- متن همراه با صدا: برخی کتابهای دیجیتال دارای قابلیت خواندن متن همراه با صدا هستند، که میتواند به بهبود مهارت خواندن کمک کند.
- تصاویر و انیمیشنهای تعاملی: برخی کتابهای الکترونیکی شامل انیمیشنهایی هستند که داستان را زنده میکنند.
- امکان تغییر فونت و اندازه متن: این ویژگی برای کودکانی که نیاز به تنظیمات خاص دارند (مانند کودکانی با مشکلات بینایی یا خوانشپریشی) مفید است.
۳. ترکیب کتابهای فیزیکی و دیجیتال برای تجربهای متنوع
برای کودکانی که به تکنولوژی علاقه دارند اما میخواهید مطالعه سنتی را نیز تجربه کنند، میتوان ترکیبی از کتابهای چاپی و دیجیتال را ارائه داد. مثلاً:
- یک داستان را ابتدا از طریق کتاب صوتی بشنوند و سپس نسخه فیزیکی آن را بخوانند.
- از اپلیکیشنهای تعاملی برای مطالعه بخشهایی از کتاب و سپس مرور داستان از روی نسخه چاپی استفاده کنند.
- کتابهای دارای QR کد که میتوانند به محتوای ویدیویی یا صوتی متصل شوند را امتحان کنند.
- با ترکیب مطالعه با بازیهای آموزشی، برگزاری مسابقات و استفاده از کتابهای صوتی و دیجیتال، میتوان کودکان را به دنیای مطالعه علاقهمند کرد. این روشها نه تنها مطالعه را از حالت یک فعالیت خشک و تکراری خارج میکنند، بلکه مهارتهای مختلفی مانند تفکر خلاق، حافظه، و تخیل را در کودکان تقویت میکنند. مهمترین نکته این است که مطالعه باید برای کودک لذتبخش و سرگرم کننده باشد، نه یک وظیفه اجباری.
